Javier Blumenfeld

Pediatra e endocrinólogo 

"O sono, o exercicio e a nutrición son os elementos básicos para unha boa saúde mental e para unha sociedade máis saudable"

Podes ver o vídeo completo aquí.

O cerebro é como un motor que ten unha gasolina, a dopamina. Temos que encontrar formas de cubrir constantemente a dopamina. E para que este motor funcione, como somos corpos físicos, sobre todo, temos que coidar a función executiva, o noso prefrontal. Coidámolo durmindo ben. Cando non durmimos temos alteracións executivas. Por iso cando non durmimos estamos descontrolados, non nos concentramos…

Calquera acción que sexa comer ben, facer exercicio e durmir ben mellora todas as funcións mentais, incluída a función executiva. E dentro da alimentación, ademais de que hai que comer moi variado, é importante o almorzo. O almorzo mellora o humor, fai que baixemos de peso, e o rendemento cognitivo. Eu non coñezo ningún medicamento que faga tanto. Témolo nas nosas mans, pero non o usamos. Desde o punto de vista nutricional, hai que comer de todo, ter ben os depósitos dalgunhas substancias como omega-3, ferro ou magnesio, que se poden cubrir comendo ben. Non fai falta tomar pastillas para cubrir esas substancias, pero hai que comer ben.

A base dunha boa alimentación é unha dieta mediterránea, que é a base da nosa dieta. É moi importante tela en conta porque é tremendamente saudable. Desde o punto de vista cognitivo, pero non só cognitivo: cardiovascular, a nivel de xeración ou non de tumores… Inclúe moitos alimentos sen procesar. Tendemos a alimentos procesados dunha maneira que me parece incorrecta. Preferimos comprar algo que xa está transformado e que é fácil. Pero a cociña saudable non ten por que ser complexa. De feito, non o é. O erro básico é esquecer os nosos alimentos básicos e substituílos por alimentos procesados.

A xente que se vai fóra dos países mediterráneos bota moito de menos gozar de sentar a comer. E ás veces gozar de sentar para comer é sentar para comer, é o momento para falar cos fillos, falar coa parella… Aos pacientes pídolles que senten para comer coa familia. Independentemente do efecto que iso ten sobre a obesidade, estou vendo que se xera un efecto sobre a familia. De súpeto póñense a falar. E chámame a atención a cantidade de familias que non falan e temos que xerar espazos para que falen porque iso é tremendamente potente. Creo que a familia é a última trincheira que temos para non estar completamente mecanizados.

"A neuroeducación estuda os cambios e conexións que acontecen no cerebro cando aprendemos e o xeito de facelo máis eficazmente"

A obsesión non é tanto pola dieta, como pola imaxe. E iso si que me parece serio. Non polo rendemento académico, senón pola sociedade que facemos. Estamos impregnados dese aparente éxito que dá o ser máis guapo. E paréceme que lle quita moita profundidade á nosa sociedade. Por iso me parece ben se se fala dunha nutrición saudable, pero a obsesión para estar máis guapo paréceme moi pobre.

Temos moi mala educación alimentaria. As mensaxes sobre nutrición, que moitas veces non están cientificamente validadas, impactan moitísimo. Hai unha morea de dietas que non están recomendadas, como a dieta hiperproteica, como os suplementos. O que hai que facer é volver saber como cociñar, como comer ben e comer as cousas que nos rodean, porque é tremendamente importante. Nós levamos miles, millóns de anos evolucionando xeneticamente, desde o home ou a muller das cavernas, estamos evolucionando para comer un tipo de alimentación. E por iso é importante intentar volver un pouco atrás desde o punto de vista de cambiar os nosos hábitos e comezar a comer as cousas saudables que nos rodean en vez de sumarnos a modas que non son saudables nin son necesarias.

A obesidade é a punta do iceberg dun problema. O problema real é a mala alimentación xeneralizada que estamos tendo na nosa infancia e na nosa sociedade. Hai moitos nenos e adultos que non son obesos pero a súa alimentación é pésima. É importantísimo comer ben para que os nosos motores cerebrais funcionen de forma adecuada. Se non están ben engrenados, se nos lles damos alimento suficiente para que funcionen ben, a forma de xerar coñecemento vai ser máis complicada. O que se pode facer é intentar meter máis contidos saudables dunha forma máis divertida. Os colexios terían que implicarse na saúde dos nenos porque é tremendamente importante e non só pola obesidade. A obesidade é a punta do iceberg e temos cifras espantosas. Estamos case nun 20 % de obesidade e sobrepeso infantil en España. Senón porque nos permite ter unha sociedade moito máis saudable.

Desde o punto de vista da detección é delicado pero si que podes, outra vez, ensinar moitas cousas a través da saúde. Pero a saúde non só é nutrición, tamén é o sono… Eu penso que cando un neno vai mal no colexio, a primeira pregunta que debe facer un profesor aos pais é: “Como está durmindo?”. Porque, ás veces, enleámonos e non preguntamos pola súa calidade do sono. O sono, o exercicio e a nutrición, son elementos básicos para unha sociedade máis saudable, pero son elementos básicos tamén para unha saúde mental máis potente.

Biografía
Médico pediatra, Máster en endocrinoloxía pediátrica e nutrición e doutor en ciencias biomédicas, é responsable da consulta de Endocrinoloxía Pediátrica do Hospital do Escorial (Madrid). É especialista en Neuroeducación e membro do Observatorio da Universidade Rey Juan Carlos para o desenvolvemento de innovacións educativas. Desenvolve programas de alimentación saudable para nenos.