Carlos Casabona

Pediatra 

"Hezkuntza eta ereduaren bidez soilik ikasten dira ohitura osasungarriak"

Bideo osoa ikus dezakezu hemen.

Elikadurarekin erlazionatutako akats asko egiten dira, baina, askotan, ez ditu familiak berak eragiten, baizik eta informazio faltaren ondorio dira. Supermerkatuetako produktuen ontziek etiketak dituzte. Eta, batzuetan, era honetako esaldi deigarriak ere bai: «Bitaminak ditu, hazteko»; halakoak, ordea, ez dira egoten benetan osasungarriak diren produktuetan. Amek ez dute errurik, seme-alabak ondo elikatu besterik ez baitute nahi. Areago, lehenengo urteetan, obsesibo samarra ere bada. Lau edo bost urtetik aurrera, elikadura sozialagoa da. Haurra eskolara joaten hasten da, beste haurrek hamaiketakoa egiteko edo askaltzeko zer eramaten duten ikusten du, eta hor adi egoteari uzten diogu. Orduan hasten dira opilak, zukuak... Publizitate agresiboak, batzuetan legezkotasuna doi-doi betetzen duen publizitateak, eragiten ditu akats ohikoenak. Bihozberatasun handiegiz jokatzeagatik ere egiten ditugu akatsak. Alegia, uste dugu haurra ez dela zoriontsu izango arratsaldean ez badiogu ematen supermerkatura erosketa egitera joatean eskatzen ari zaidan croissant txokolateduna.

Hogei urte daramatzagu akats dezente egiten, bai eragindakoak, bai ondoriozkoak (ingurune obesogenikoa, hiperfagia -behar duguna baino gehiago jatea- eta, bereziki, gaizki jatea). Ondorio horiek jada ikusten dira hamasei eta hemezortzi urte bitarteko nerabeengan eta hogeita bost urte inguruko gazteengan. Zenbait gaztek obesitatea edo gehiegizko pisua dute, tentsio arterialeko arazoak, azukre arazoak, II motako diabetesa, eta, batzuetan, hezurretako eta artikulazioetako arazoak; hogeita hamar eta berrogei urte arteko pertsonek beste garai batzuetakoek baino arazo kardiobaskular gehiago dituzte. Benetan garrantzitsuena eta mingarriena da, Osasunaren Mundu Erakundearen eta aditu askoren arabera, beharbada gu baino gutxiago biziko diren haurren lehenengo belaunaldia dela hau.

Denok norabide berean goaz: nork bere kasa ikasten heztea, irizpide argiak izateko eta elikagai osasungarriak aukeratu ahal izateko. Ona da umeak gurasoekin erosketa egitera joatea. Hobea litzateke merkatura joatea, supermerkatura baino, baina ezin dugu bizi mundu idiliko batean; praktikoak izan behar dugu… Elikagai industria ez da hain txarra; saldu egin nahi du, baina ez du nahi bezeroak hiltzerik. Hortaz, bizimodua erraztu ere egingo digu (hala nola ontziratuta datozen hainbat letxuga eskainita), eta lagungarria izan daiteke; supermerkatuetan ere aukera daitezke elementu osasungarriak.

Azterlan baten arabera, hiru otordu egin behar lirateke, elkarrekin, hizketan, giro lasai eta atseginean, musika eta pantailarik gabe. Diotenez, haurrak (edozein adinekoak) autorregulatzen direnez, pisu arazo gutxiago dituzte, eta osasungarriago jaten dute.

"Duela gutxi argitaratutako azterlan baten arabera, astean hiru otordu familian eginez gero, txikitu egiten da obesitatea izateko arriskua"

Azukrea, sakarosa industriala, zuria, ez dugu behar. Garunak ez du azukrerik behar, baizik eta glukosa, eta glukosa frutek, barazkiek eta patatek dute. Patatak almidoia dira, eta zatituta jaten dugu. Ez dugu azukre industriala behar, ados? Ez badakigu ere, fuetak, urdaiazpikoak, saltsek, gosariko zerealek eta jogurtek azukrea dute; lehen ez zeuden edateko jogurtak. Elikagai horiek guztiek ezkutuan dute azukrea.

OMEk dioen bezala, azukre askeak, metabolikoki, portaera desegokia du, ez osasungarria; ez da hori gertatzen, adibidez, laranja jaten duzunean. Zergatik? Zuntzagatik; laranja bat jaten duzunean, mastekatu egiten duzu, eta, mastekatzean, hesteetako neuropeptidoak askatzen dituzu, zeinek digestiorako prestatzen baitute gorputza. Laranja, sagarra, platanoa edo dena delakoa jaten bukatutakoan, zuntza dutenez, beteta sentituko zara. Ez, ordea, zukua edatean. Edari azukredunak pisu gehikuntzarekin, gehiegizko pisuarekin eta obesitatearekin erlazionatu dira, eta erlazio hori oso garbi dago. OMEren arabera, kaloria guztien ehuneko bost baino ez litzateke izan behar azukrea; hau da, gehienez 25 gramo. Freskagarri lata batek 30 izan ohi ditu, baita hiru laranjaz egindako zuku batek ere.

Elikadurari lotutako mito ugari daude. Bada ikusle guztiek garbi izan behar luketen mito bat: denetik jan behar da. Liburu serioetan ere esaten dute, baita serioak diruditen webguneetan ere. Hirurogeiko hamarkadan sortu zen, eta, haren arabera, arraina, haragia, zerealak, frutak eta barazkiak jaten badituzu, aukera gutxiago izango duzu oinarrizko mantenugairen bat ez izateko, talde guztietako elikagaiak jaten baitituzu. Baina, gaur egun, denetik jan behar dela diogunean, tartean daude hiperprozesatuak, croissantak, zukuak, gailetak eta zereal azukredunak. Osasungarriak diren elikagai guztietatik jan behar da. Ez elikagai guztietatik. Piramidearen punta gozokiz, croissantez eta hestebetez beteta dago, eta hau dio: «Noizbehinka kontsumitzeko». Bakoitzak bere erara interpreta dezake, baina piramideak dio elikadura osasungarria dela. Gaur egun, piramide horrek kritika ugari jaso ditu. Eta zer nahiago dugu orain elikaduraz ari garen osasun arloko langileok? Harvardeko platera.

Harvardeko platera piramidea ordezten ari da, platerean jaten baitugu, eta ez piramidean. Eta hau dio: fruta eta barazkiak, plateraren erdia; osoko zerealak, plateraren laurden bat; eta proteina osasungarria, beste laurdena. Proteina osasungarriak ez dira hestebeteak, nahiz eta hestebeteak proteina osasungarriak ere badaramatzan. Proteina osasungarriak lekaleak, tofua, fruitu lehorrak, arrautza eta arraina dira, baita haragi zuria ere (hobe, gorria baino). Harvardeko plateraren arabera, saihestu egin behar dira haragi prozesatuak. Hori oso zaila da gure herrialdean, oso zabalduta baitago txerriaren eta txerritik eratorritako produktuen kultura. Amatxo askok oraindik ere uste dute urdaiazpiko egosia ia sendagai bat dela: «Zeinen suabea den. Umea gaixorik dagoenez, urdaiazpiko egosia emango diot». Ez. Berriro diot: ez da pozoitsua, baina haragi prozesatua da. Harvardeko platerean, proteina osasungarriak ageri dira: arrautzak, arraina, haragi zuria, lekaleak; osoko zerealak: osoko ogia (lehen aipatutakoa), osoko arroza, eta pasta (osokoak badira, hobe); eta frutak eta barazkiak (behin eta berriro aipatu ditugu). Hau da Harvardeko plater osasungarria.

Biografia
Carlos Casabona "Tú eliges lo que comes" liburuaren egilea, hizlaria, pediatra eta dibulgatzailea da; pedagogia nutrizionalean aditua da, eta, hezkuntzaren bidez, haurren obesitate tasa handiak txikitu nahi ditu.