Álvaro Bilbao

Neuropsikologoa 

"Haurrei ahalik eta etekin handiena ateratzeko, funtsezkoa da seguru sentitzen laguntzea"

Bideo osoa ikus dezakezu hemen.

Badakigu haurren garunak eta helduen garunek osagai desberdinak dituztela eta informazioa prozesatze-maila desberdinetan erregistratzen dutela. Zati bat garun primitiboa izango litzateke, haurraren bizirautea bilatzen duena eta garunaren zati horrek haurrari esaten dio gosea, logura duela, estimulu batengatik defendatu behar duela edo babestu behar duela bakarrik dagoenean. Bizirauten laguntzen digun garunaren zatia da eta haurrak horren bitartez funtzionatzen dute haurtxoak direnean. Zentzu horretan oso garrantzitsua da haur txikiei laguntzea seguru sentitzen, beldurra dutenean, guk artatuz erantzungo diegula senti dezaten, ongi elikatuta egongo direla, egokitu egingo ditugula lo egin dezaten nekatuta daudenean esna jarraitzera behartu beharrean. Hori izango litzateke funtsezko zatia: segurtasuna ematea.

Garunaren bigarren zatia garun emozionala deiturikoa da. Eta zati hori oso garrantzitsua eta funtsezkoa da bizitzaren lehen urte horietan izan ere haurraren biziraupen sen oinarrizkoenak komunikatzea ahalbidetuko digu bere mundu intelektualarekin. Ongi garatzen den haurra, heldu bilakatzera iristen denean, gai da bere pentsamoldeak, emozioak eta ekintzak norabide berean bideratzeko. Eta horregatik oso garrantzitsua da haurren mundu emozionala heztea lehen urte horietan. Garuna zuhaitz baten antzekoa da: oinarri primitiboaren inguruan hazten da, biziraupeneko zatiaren gainean eta gero gehitu egiten ditu emozioekin zerikusia duten egitura horiek eta ondoren mundu intelektuala. Baina segurtasunaren mundua, haurraren ongizate emozionalaren mundua ez badago ongi egituratuta txikitatik, ez da osotasunean garatuko. Haurrak japoniera, txinera ikasteko, matematika ikasteko denbora izango du handiagoa egiten den bitartean, baina garrantzitsua da haurra seguru sentitzen den familia batean haztea, zeinean ez duen sentituko bere akatsak ondorio izugarriak izango dituztela. Horiek oso errazak diren gako batzuk izango lirateke baina oso garrantzitsuak dira eta guraso guztiek kontuan izan behar lituzkete.

Zigorren alternatiba asko daude; haietako batzuk askoz ere pedagogikoagoak dira, eta haurrek askoz ere gehiago ikasten dute halakoekin. Haietako lehenengoa mugak jartzearena da. Mugak jartzea esan nahi du haurrari azaldu egiten diogula gertatu aurretik zer egitea nahi ez dugun. Horrela, prebenitu egiten dugu haurrak konexio jakin batzuk garatzea edo neurogaruneko patroi jakin batzuk garatzea; haiek aurkako portaera hori errepikatzea eragingo dute. Gertatu aurretik geldiarazten dugunean prebenitzen ari gara. Horregatik garrantzitsua da gurasook mugak izatea. Muga horiek arauetara itzul daitezke, eta arau eta zigorraren desberdintasuna da zigorra ondoren datorrela, araua aldez aurretik etorri ohi delarik. Eta haurrak jada hiru edo lau urte bete ostean familian finka dezakegu. Hau da, haurrek egokia ez dela pentsatzen dugun portaera dutela dutenean, horiekin hitz egin dezakegu eta nolabait akordio batera irits gaitezke onartu, jakin edo uler dezaten ez dela portaerarik egokiena. Esaterako, orain dela egun gutxi, nire seme-alabak telebista ikusten ari zire eta eztabaidan hasi ziren. Ni janaria prestatzen ari nintzen, eta telebistaren gelara gerturatu nintzen eta esan nien ez zitzaidala gustatzen eztabaida zezaten, mesedez ez zezatela berriz eztabaidatu. Bi minutura berriz eztabaidan hasi ziren, eta horregatik telebista itzali nuen, guztiak sukaldera deitu nituen eta asanblada txiki bat egin genuen eta esan nien ezin zutela eztabaidatu telebista zela eta, telebista gozatzeko zerbait zela eta ezin zutela horrenbeste oihukatu eta haserretu, eta zer irtenbide bururatzen zitzaien galdetu nien. Eta haiek esan zutena zera izan zen, oihukatzen bazuten telebista itzal nezakeela. Oso azkar esan zuten eta oso pozik zeuden, ez ziren, ginen ohartu bost minutuetara berriz borrokatzen hasi zirela. Eta une horretan, gelara joan eta esan nuen: "Beno, borrokatu egin zarete eta borrokatzen bazarete araua telebista itzaltzea denez, telebista itzaliko dugu". Ez dute eztabaidatu berriz telebistarengatik. Edo eztabaidatu badute, entzun ditudalako, baina orain oso baxu eztabaidatzen dute eta ados jartzen ari direla esango genuke.

"Haur baten garuna osotasunean gara dadin, erabakiak hartzera eta akatsetatik ikastera bultzatu behar da haurra".

Badakigu haurrei erabakiak hartzen uzteak lagundu egiten diela lobulu frontaleko eremua garatzen, zeinak lagundu egiten duen arazoak modu eraginkorragoan ebazten; izan ere, horrela, haurrei huts egiten uzten diegu, eta akatsetatik ikasten. Baina era berean badakigu ere, gehiegi babesten ditugunean, mugatzen ari garela garunak duen gaitasun hori osotasunean garatzen joateko. Eta ikerketak daude zeinak ikusten duten haurrak gehiago babesten dituzten gurasoek erabaki okerragoak hartzen amaitzen dutela helduak direnean. Hortaz, oso ados nago zure lagun eskandinaviarrekin, zeren etxean ere saiatu egiten gara muga gutxi baina garrantzitsuak direnak jartzen. Haur batek sei hilabete dituenean eta lau oinean ibiltzen hasten denean garrantzitsua da muga jartzea lixibaren botila har ez dezan, zeren haurrak ezin du ulertu, eta pixka bat handiagoak direnean garrantzitsua da muga jakin batzuk jartzea teknologia berriekin, baina bai utziko diegu haiek erabaki dezaten zenbat jan nahi duten. Eskandinaviako herrialdeetan erabat pentsaezina da guraso batek "Amaitu platera" esatea, zeren haurrak, haurraren garunak behar bezala daki zenbat jan behar duen. Utzi egingo diegu aukera dezaten haien berezko arropa dendan eta haien arropa jantz dezaten utziko diegu, goizero haiek aukeratzen duten arropa janzten, betiere klimak markatutako kodea errespetatzen dutenean: ezin dute minigona galtzerdirik gabe jantzi urtarrilean bagaude eta ez dute artilezko jertsea jantziko abuztuan, baina ñabardura txiki horiek kenduz, haiek hartuko dituzte erabaki horiek eta uste dugu asko laguntzen diela.

Ez luke jolastu behar gurasoek eta seme-alabek bakarrik, gurasoek, seme-alabek eta irakasleek ere jolastu behar lukete. Hezkuntzaren barruan jolasa sartzea, ikasgelako lana lan ludikoa izatea, interakzioko lan bat izatea eta batez ere, haurrarengan emozio baikorra piztuko duen lan bat izatea funtsezkoa da haurrek ikas dezaten. Jolasa oso garrantzitsua da haurraren garapenerako, gure garunak ikasteko duen modu naturala delako. Jolasaren bitartez interakzioak eta arau sozialak ikasten ditugu, jolasaren bitartez naturalki ikasten dugu psikomotrizitatea, oso garrantzitsua dena gero molda gaitezen, bolaluma bat maneiatzeko, elkarrizketa bat izateko eta gure mugimenduen bitartez pentsatzen duguna transmititzeko. Badakigu jolas hori ezinbestekoa dela, baina era berean ahalbidetu egiten digu egunerokotasunean bizi ditugunen desberdinak diren egoeretan jartzea, eta hortaz, praktikatzea ahalbidetzen digu.

Oso berandu afaltzen den gurea bezalako kulturan, haurrek lo egiteko ez dute lo egiteko gogorik. Baina horretan ere garrantzitsua da ulertzea loa ezinbestekoa dela. Haur batek zortzi urte dituenean ez dirudi eragiten dionik horren modu negatiboan bere ikaskuntzan edo bere kontzentrazio-gaitasunean eskolan. Hala ere, haurrek ez badituzte goiz lo hartzeko patroi onak ikasten. Badakigu giza-garunak gutxienez zortzi ordu lo egin beharko lituzkeela egunero. Ametsa atzeratu egiten da gurpil zoro moduko batean, zeren nerabeak zein sei urteko haurrak ohitu egiten dira mugikorrean ipuin bat ikusten, eta badakigu gailu horiek igortzen duten argi motak atzeratu egiten duela garunean melatonina agertzea, zeina funtsezko hormona bat den esna egotetik lo egotera igarotzeko. Beraz, hurrengoa da haien seme-alabak lehenago lo hartzea nahi duten gurasoentzako funtseko gomendioa: afariaren ostean gailurik ez.

Biografia
Osasunaren psikologian doktorea eta neuropsikologoa, Johns Hopkins ospitalean (Baltimore) eta Royal Hospital for Neurodisability (Londres) hezia. "El cerebro del niño explicado a los padres" liburuaren egilea, salmentak izan dituena herrialde askotan. Osasunaren Mundu Erakundearekin (OME) elkarlanean dihardu.