Zerga

Zerga bat estatuari ordaintzen zaion tributua da, horrek ongizate-sistema eraikitzen duten gastu publikoak jasan ditzan. Hau da, herrialde batek finantzatzeko duen modua da eta bere funtzio guztiak egiteko beharrezkoa diren baliabideak lortzeko modua; adibidez, azpiegituren sorkuntza eta mantentzea, funtzionarioen soldaten edo pentsioen ordainketa eta hezkuntza eta osasun publikoko sistemen mantentzea.

Zergen zati handia errenta motaren bat jasotzen duten eta Espainian bizi diren pertsona fisiko eta juridiko guztien zuzeneko tributazioaren bitartez biltzen da. Bestetik, herritar guztiek ordaintzen dituzte zeharkako zergak haien gaitasun ekonomikoa, baldintzak edo adina alde batera utzita. Hori hobeto ulertzeko, ikus ditzagun bi zerga mota horiek.

Zuzeneko zergek zuzenean errentaren lorpena kargatzen dute, bai pertsona fisikoena zein juridikoena, eta hortaz, bakoitzak ematen duen diru kopurua ezaugarri pertsonalen arabera kalkulatzen da. Espainian zuzeneko bederatzi zerga mota aplikatzen dira, eta horietan garrantzitsuena Pertsona Fisikoen Errentaren Gaineko Zerga da (PFEZ). Zerga zuzen gisa zergadunak ordaindu behar duen dirua zehazteko, kontuan hartzen dira bere urteko errenta, bere ondarea eta bere egoera familiarra bezalako parametroak.

Aurrekoen aurka daude zeharkakoak diren zergak, zeinak zuzenekoen aldean, ez duten errenta kargatzen, zergadunen kontsumoa baizik. Horrela deitzen dira ez dutelako eragiten zuzenean pertsonen diru-sarreretan, baizik eta enpresen ekoizpen- eta salmenta-kostuen gain eragiten dute, kostu horiek kontsumitzaileengana mugituz prezioen bitartez. Hau da, zeharkako zergak autoritateek ekoizpen, salmenta, erosketa edo ondasun eta zerbitzuen erabilerari ezartzen dizkieten kargak dira, eta ekoizleek horiek haien ekoizpen-gastuetara gehitzen dituzte eta eragina izaten dute amaierako prezioetan.

Zeharkako zergaren adibide ezagunena balio erantsiaren gaineko zerga da (BEZa). Salmentengan eragiten du, kargaren objektua kontsumoa delarik. Kanarietan, BEZaren ordez Kanarietako zeharkako zerga orokorra dute (IGIC) eta produktuek bertara iritsi bitartean jasaten duten derrigorrezko garraioaren gastua berdintzeko ezarri zen.

Zerga-oinarriari dagokionez aplikatzen den tasa motaren arabera, zuzeneko zergak gutxikorrak, proportzionalak edo gehikorrak izan daitezke. Zerga gutxikorren kasuan zerga-oinarria handitzean zerga-tasa murriztu egiten da. Zerga proportzionalek tasa finkoa mantentzen dute, eta hori ez da aldatzen diru-sarreren arabera, eta zerga gehikorretan zerga-tasa zerga-oinarriarekin batera proportzionalki handitzen da. Hau da, zenbat eta diru gehiago izan zergadunak, estatuari diru gehiago ematen dio zerga gisa, PFEZren kasuan gertatzen den moduan.